فواصل بين درياها
--------------------------------------
آیه اصلي:
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ (19) بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ (20) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (21) يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ (22) (سورة الرحمن)
ترجمه:
19. دو دريا را به گونه اي روان كرد كه با هم برخورد كنند.
20. اما ميان آن دو حد فاصلي است كه به هم تجاوز نمي کنند.
21. پس كدامين نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد؟
22. از آن دو، مروارید و مرجان خارج مىشود.
آیات مرتبط:
سوره مباركه فرقان آیه 53:
« و هو الذي مَرَجَ البحرينِ هذا عَذبٌ فُراتٌ و هذا مِلحً اُجاجً وَ جَعَلَ بَينَهما بَرزَخا و حِجراً مَهجوراً»
و اوست كسي كه دو دريا را موج زنان به سوي هم روان كرد اين يكي شيرين و آن يكي شور و تلخ است وميان آندو حريمي استوار قرار داد.
سوره مباركه فاطر آيه 12:
وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ترجمه: اين دو دريا يکسان نيستند: يکی آبش شيرين و گواراست و يکی شور و تلخ، از هر دو گوشت تازه می خوريد، و از آنها چيزهايی برای آرايش تن خويش بيرون می کشيد و می بينی که کشتيها برای يافتن روزی و غنيمت، آب را میشکافند و پيش می روند، باشد که سپاسگزار باشيد.
سوره مباركه نمل آيه 61:
اَمَّنْ جَعَلَ الْاَرْضَ قَرَارًا وَ جَعَلَ خِلالَهَا اَنْهَارًا وَ جَعَلَ لَهَا رَوَاسِیَ وَ جَعَلَ بَينَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا ءَاِلهٌ مَعَ اللهِ بَلْ اَکْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿61﴾
[آيا شريكانى كه مىپندارند بهتر است] يا آن كس كه زمين را قرارگاهى ساخت و در آن رودها پديد آورد و براى آن، كوهها را [مانند لنگر] قرار داد، و ميان دو دريا برزخى گذاشت؟ آيا معبودى با خداست؟ [نه،] بلكه بيشترشان نمىدانند.
توضیح کلمات اصلی:
مَرَجَ: به معناى مخلوط كردن و نيز رها و روانه كردن است. با اضطراب رفت و آمد کردن؛ (طریحی: مجمع البحرین، 2/329)
بَحرَین: دو دریا؛ "بحر" در لغت عرب به معنی دريا ویا رودخانة عظيم است خواه شور باشد یا گوارا و غالباً سبب اطلاقِ "بحر" بر دريا و رود را؛ گستردگي، عمق زياد و فراواني آب ذكر كرده اند. (ابن منظور: لسان العرب، 4/42).
یَلتقِیان: برخورد میکنند: از " تلاقی" به معنی: برخورد کردن؛ روبرو شدن : ( آذرتاش آذرنوش: ص 623)
بَرزَخ: حد فاصل، مانع بین دو شیئ : ( معجم الوسیط: 1/49 )
لا یَبغِیان: تجاوز نمی کنند؛ از "بغی": از حد و مقدار خود تجاوز کردن، ظلم ، فساد : (طریحی: مجمع البحرین، 1/53)
لُّؤْلُؤ: مروارید: دانه شفاف و قيمتى است كه در درون صدف در اعماق درياها شکل می گیرد: ( معجم الوسیط: 2/810 )
مَرْجان: از نظر علوم زیستی، مرجان ها جانوران دريايي هستند كه در رده Anthozoa قرار دارند و داراي گونه هاي متفاوتي هستند. مرجان هاي قرمز به عنوان جواهرات مورد استفاده قرار مي گيرند. مرجان در شرايط نامناسب از بين مي روند و رنگ سفيد كربنات كلسيم در آنها ظاهر مي شود (1).
بیان اعجاز:
در بررسي اين اعجاز با دو دسته آيه روبرو هستيم. 1. آياتي كه در آن به نوع آب دو بحر، اشارهاي نشده است و 2. آياتي كه اشاره به شوري و شيريني دو بحر دارد.
در سوره الرحمن، اشاره به وجود دو بحر ميكند که از هر يك مروارید و مرجان به دست می آید. در اين آيات به وضوح شرايط اين دو بحر را بيان مي كند و مي فرمايد:
1. با هم برخورد كنند.
2. مانعي بين آن دو وجود دارد كه مانع از مخلوط شدن آنها مي شود.
3. از آن دو بحر لؤلؤ و مرجان استخراج مي شود.
آيات مشابه نيز به طور دقيق بررسي شدند. مثلاً در سوره فرقان آيه 53 ويژگي هايي را براي اين دو بحر معرفي ميكند:
1. يكي داراي آب شور و ديگري داراي آب شيرين است.
2. مانعي بين آن دو وجود دارد كه حريمي استوار «حجراً محجورا» است.
توجه به اين ويژگي ها ما را در شناخت بهتر برزخ و بحر كمك مي كند، براي مثال برزخي كه در آيه 53 سوره فرقان از آن صحبت شده چه فرقي با برزخ سوره الرحمن دارد كه قرآن آن را محكم تر توصيف كرده است؟ و يا اگر منظور از آيات سوره الرحمن همان آب شور و شيرين است، پس چرا از وجود مرجان و لؤلؤ در آن خبر مي دهد (با اين توضيح كه مرجان ها موجوداتي هستند كه تنها در آب شور قابل زيست هستند و اكثر گونه هاي جانوري مرواريد ساز نیز ساكن آب شور هستند)؟ آيا «ال» كه در بيان دو بحر بر سر كلمه بحرين آمده است نشان از دو بحر خاص دارد و يا اين «ال» از نوع «ال» جنس است؟ در زمان نزول قرآن مردم چه دركي از مرجان و لؤلؤ داشته اند؟ آيا همان چيزي كه ما امروزه به آن مرجان ميگوييم را به عنوان مرجان مي دانستند؟
آيا عامل جريان هاي مهمي مانند گلف استريم و كوروشيو دليل بوجود آورنده اين برزخ مي توانند باشد؟
از بررسي هاي انجام شده مشخص شد كه مردم عربستان از نوعي مرجان به نام مرجان قرمز براي تزئين استفاده ميكردند. استخراج مرواريد نيز قدمت 4000 ساله دارد. اكثر صدف هاي مرواريد ساز ساكن آب شور هستند و مرواريد آب شيرين قبل از اينكه مورد پرورش مصنوعي قرار بگيرد، به صورت محدود وجود داشته است.
از دلايل علمي كه در بررسي اين موضوع كمك گرفته شد، مي توان به موارد زير اشاره كرد:
عوامل ايجاد كننده جريان هاي اقيانوسي.
بررسي ويژگي مصب ها به عنوان حد فاصل آب شور دريا ها و آب شيرين رودخانه ها(2, 3).
شرايط زيست محيطي مرجان و مرواريد.
ويژگي هاي دريا ها و اقيانوس ها از لحاظ دما، شوري، چگالي چه از سطح به عمق و چه بين دريا هاي مختلف(4).
در صورت اثبات مصب به عنوان حد فاصل بين آب شور و شيرين و يا تفاوت دما و شوري بين آبهاي اقيانوسي، اعجاز اين آيه به اثبات مي رسد؛ زيرا در زمان نزول آيات، امكان آگاهي به وجود اين مطالب علمي وجود نداشته است.
روايات و تفاسيري نيز از اين آيات وجود دارند كه مورد بررسي دقيق قرار گرفتند و در اينجا به قسمتي از آنها اشاره شده است:
روایات ذیل این آیات:
در تفسير آيه «مرج البحرين يلتقيان بينهما بزرخ لايبغيان فباى آلاء ربكما تكذبان يخرج منهما اللؤلؤ والمرجان (الرحمن/19-21)، چندين روايت نقل شده كه طبق مضمون آنها، دو دريا على(ع) و فاطمه(س) و برزخ وجود رسول خدا(ص) و لؤلؤ ومرجان حسن و حسين(ع) هستند. بايد دانست كه اين تفسير از نوع تفسير بطنى وتآویل آيات و از باب جرى و تمثّل است و منظور اين نيست كه واقعا مراد آيات شريفه اين است.مانند اين روايت:
عن يحيى بن سعيد العطّار قال: سمعت اباعبداللّه(ع) يقول فى قول اللّه مرج البحرين يلتقيان بينهما بزخ لايبغيان، قال: على و فاطمه بحران عميقان لايبغى احدهما على صاحبه، يخرج منهما اللؤلؤ والمرجان، قال: الحسن و الحسين(ع):
راوى مىگويد: از امام صادق(ع) شنيدم كه راجع به سخن خداوند، «مرج البحرين يلتقيان...» فرمود: على(ع) و فاطمه(س) دو درياى عميق هستند كه يكى بر ديگرى چيره نمىشود و درباره: «يخرج منهما اللؤلؤ والمرجان» فرمود: حسن(ع) و حسين(ع). (اين روايات، هم در منابع شيعه و هم در منابع اهل سنت نقل شده است از جمله: تفسير قمى، ج2، ص 344 و سيوطى، الدرالمنثور، ج 6، ص 142.)
پيداست كه اين يك نوع تمثّل و تشبيه زيبايى است كه در كلام امام آمده است و هيچگونه مغايرتى با روايت ديگرى كه از امام صادق(ع) نقل شده است ندارد و درآن روايت از قول اميرالمؤمنين نقل شده كه درباره آيه «يخرج منهما اللؤلؤ والمرجان» فرمود: من ماء السماء و من ماء البحر فاذا مطرت فتحت الاصداف افواهها فى البحر فيقع فيهما من ماء المطر فتخلق اللؤلؤ الصغيرة من القطرة الصغيرة والكبيرة من القطرة الكبيرة : " لؤلؤ از آب آسمان و آب دريا به وجود مىآيد، وقتى باران مىبارد صدفها در دريا دهانهايشان را باز مىكنند و آب باران در آن مىافتد و لؤلؤ كوچك از قطره كوچك و لؤلؤ بزرگ از قطره بزرگ پديدار مىشود.": (تفسير قمى، ج 2، ص 344.)
اين تفسير، تفسير مفهوم آيه است که با یافته های علوم جدید نیز متناسب است. و آن يكى تشبيه وجود مبارك آن پنج بزرگوار به كلمات مورد اشاره است كه در واقع تأویل آيه می باشد و در قرآن کریم نظاير بسيارى دارد . این مطلب نشانگر آن است که آیات الهی ظاهر و باطنی دارد؛ ظاهر آن تنزیل و باطن آن تأویل آیه است و منافاتی با یکدیگر ندارند.
- اين موضوع همچنان در دست بررسي است و بعد از حصول به نتايج نهايي، حتماً مورد دسترس عموم قرار خواهد گرفت.
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Coral
2.http://drake.marin.k12.ca.us/stuwork/ROCKwater/ESTUARIES%20AND%20RIVERS/History.html
3.http://drake.marin.k12.ca.us/stuwork/ROCKwater/ESTUARIES%20AND%20RIVERS/What%20Are%20Estuaries.html
بررسی مباحث و موضوعات اقتصادی از منظر قرآن کریم و روایات معصومین (ع) و کلام بزرگان