حقوق رسانهها از منظر قرآن
ویسنده : موسی كاظمزاده
توضیحات :
«موسی كاظمزاده» نويسنده و پژوهشگر حوزه دين و رسانه در اين مقاله با اشاره به اينكه نخستين منبع حقوق در نظام حقوق اسلامی قرآن است، يادآور شده است: تواتر و اعجاز قرآن و مرجع بودن آن برای زدودن ناسازگاریها كه در آيات زير آمده نشانگر حجيت قرآن است. «قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن یَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا» اسراء/88. بگو اگر انسانها و جنيان اتفاق كنند كه همانند اين قرآن بياورند همانند آن را نخواهند آورد؛ هر چند يكديگر را كمك كنند.
در اين مقاله تأكيد شده است: خبرنگار و رسانه در حقيقت امانتدار مردم در دستيابی به اطلاعات هستند و بايد اين امانت را به خوبی ادا كنند. حق مردم در جامعه اسلامی بر رسانهها اين است كه از اخبار مفيد، لازم و منطبق با مصالح جامعه برخوردار باشند. قرآن كريم نيز در آيه 61 سوره نساء «دستور میدهد كه امانتها را به اهل آن باز گردانيد.» در نظام اخلاقی اسلام مردم و جامعه مورد احترامند و هيچگاه و به هيچ قيمتی نبايد آبرو و حيثيت مردم وجهالمصالحه قرار گيرد.
اين مقاله میافزايد: در كنار تمامی اصول اخلاقی، حرفهای و رسانهای اسلام رسالت اصلی خبرنگاران و دستاندركاران رسانهها يعنی انعكاس مسائل و واقعيتهای اجتماع و تلاش برای بهبود اوضاع جامعه و كمك به توسعه اجتماعی با در نظر گرفتن مصالح و منافع جامعه را نيز همواره مورد تأكيد قرار میدهد.
در بخش ديگر اين مقاله آمده است: رسانه در نظام اسلامی نه ابزاری مطلق در خدمت قدرت و نه تريبونی رها در دست افرادی است كه به بهانه حقوق مردم و آزادی در پی كسب منافع نامشروع خود هستند. ارتباطگر مسلمان متناسب با مصالح و ضروريات توسعه همهجانبه در جامعه اسلامی علاوه بر حفظ حدود و رعايت اصول اخلاقی چنانچه كژی و ناهنجاری مشاهده كند صدای اعتراض خود را بلند میكند و رسالت حرفهای خود را در اصلاح عيوب به كار خواهد بست. بنابراين با رعايت تمامی اصول اخلاقی ياد شده و نيز حفظ مصالح و منافع جامعه رسانهها در جای خود بايستی از وظيفه نقادی خود نسبت به فساد در دستگاههای مختلف نيز غافل نشوند. كه اگر اينگونه شود به تعبير امام علی(ع) زيانكارترين مردم خواهند بود.
در اين مقاله همچنين تصريح شده است: در مجموع میتوان چنين اظهار كرد كه رسانه در نظام اسلامی در فرايند خبررسانی و اطلاعرسانی همواره متوجه مصالح اساسی جامعه اسلامی است.
در اين تحقيق نيز تأكيد شده است: برقرارى ارتباط افراد و در ميان ملتها از ديدگاه قرآن بر اساس يك سرى اصول و پايههایى استوار است. از آنجایى كه در نخستين ارتباط ميان انسانها ذهنيتهاى افراد نسبت به همديگر شكل مىگيرد شايسته است كه فرد يا افراد برقرار كننده ارتباط توجه داشته باشند كه يكى از شروط اساسى ارتباط، مجذوب كردن طرف مقابل به گفتار نيكو و زيبا است؛ اگر فرد يا افراد در برقرار كردن نخستين ارتباط با مخاطب از حسن كلام و آراستگى ظاهرى برخوردار نباشند، در ادامه از برقرارى ارتباط و تأثيرگذارى بر مخاطب ناتوان خواهند ماند و فرد شنونده از توجه كردن به كلام او خوددارى خواهد كرد.
اين مقاله میافزايد: نيكویى و آراستگى كلام منحصر به ارتباط ميان فردى نيست زيرا در دنياى امروز از آنجایى كه برقرارى ارتباط بيشتر از طريق رسانهها صورت مىگيرد، قواعد مذكور در مورد رسانهها و ارتبـاط جمعى نيز صادق خواهـد بود و اين مسئله در روابط بينالملل از اهميت بيشترى برخوردار است. به جهت اين كه يكى از هدفهاى اساسى ارتباط بينالمللى تحت تأثير قرار دادن ملتهاى ديگر و جذب آنها به ارزشها و فرهنگ ملت برقراركننده ارتباط است و اين امر مهم دستيافتنى نيست مگر اين كه در مرحله اول ديگران را مجذوب گفتار و رفتار نيكوى خود كند؛ گفتار نيكو برترى فرهنگى يك كشور و ملت را مىرساند كه در قالب گفتمان فرهنگى قابل طرح است.
در ادامه تصريح شده است: خداوند در قرآن از گفتار نيكو به اخذ پيمان ياد مىكند و مىفرمايد « و با مردم به نيكویى سخن بگوئيد!». جالب توجه اين كه گفتار نيكو را در زمره عبادت خدا، احسان با پدر و مادر، خويشاوندان، يتيمان، مساكين و برپا داشتن نماز و اداى زكات قرار مىدهد كه حكايت از اهميت و ارزش گفتار نيكو دارد.
همچنين در بخش ديگر اين مقاله آمده است: قرآن كتابى است كه در تمام شئون انسان، از مبدأ و معاد و خلق و ايجاد، درباره فضائل اخلاقى و عمومى انسان نظر دارد، قوانين اجتماعى و فردى حاكم بر نوع انسان را به وضوح بيان كرده و هيچ مطلب كوچك و بزرگی از نظرش مخفى نمانده است.
اين محقق در ادامه با اشاره به اينكه عصر رنسانس، عصر جدا انگارى علم و دين و تفكيك قلمروهاى آن دو است، يادآور شد: يكى از مسائلى كه در اين عصر مورد توجه قرار گرفته مسئله حقوق انسان و علم حقوق و نسبت آن با دين و گزارههاى دينى بود، اسلام به عنوان دين خاتم و منطبق با فطرت همه آدميان، همه اصول اخلاقی ياد شده را مورد تأكيد و تصريح قرار داده و آيات قرآن و احاديث و سيره رسول اكرم (ص) و ائمهاطهار(ع) همگی مالامال از رهنمودهايی است كه میتواند اصول حرفهای رسانهای اسلامی شمرده شود.
به گفته اين محقق، اگرچه رهنمودهای اخلاقی اسلام در تمام عرصههای زندگی بشر و در ارتباطات فردی و اجتماعی در تمامی سطوح لازم الاتباع و تعيينكننده است اما به دليل اهميت فوقالعاده و حساسيت و تأثيرگذاری خارقالعاده وسايل ارتباط جمعی بر افكار عمومی و سرنوشت اجتماع توجه مجدد به اين اصول و رهنمودها در حوزه عملكرد رسانهها بسيار ضروریتر به نظر میرسد.
يادآور میشود، بخش مقالهنويسی بيستوهفتمين دوره مسابقات بينالمللی قرآن كريم روز گذشته 21 تيرماه با معرفی مقالات برتر در سالن اجلاس سران به كار خود پايان داد.
در مقالهنويسی بيستوهفتمين دوره مسابقات بينالمللی قرآن كريم بيش از 600 مقاله به دبيرخانه اين همايش ارسال شده بود كه از اين تعداد 33مقاله به عنوان مقالات برتر انتخاب و از نويسندگان آنان تجليل شد
بررسی مباحث و موضوعات اقتصادی از منظر قرآن کریم و روایات معصومین (ع) و کلام بزرگان